Portfolio’s: verschillende doelen en vormen

Opmerkelijke opmars van portfolio in het onderwijs

In het hoger beroepsonderwijs maken portfolio's een opmerkelijke opmars door. Deze belangstelling is het gevolg van de onderwijsvernieuwingen die veel opleidingen in het begin van de 21e eeuw doormaken. Hierbij vindt een verschuiving plaats van een curriculum gericht op kennisverwerving naar een curriculum waarbij competenties een centrale plaats heeft. Deze verschuiving vindt op dit moment ook in het handelsonderwijs plaats. Het gaat daarbij niet alleen om beroepsgebonden competenties, maar ook om algemene competenties. Dergelijke competenties worden, ook in het handelsonderwijs, verworven vooral door te doen (beroepspraktijkvorming).

Een portfolio wordt gezien als het instrument bij uitstek om de beroepspraktijkvorming/praktijkleren zichtbaar en dus bespreekbaar en beoordeelbaar te maken. In een portfolio kan een deelnemer overzichten geven waar aan welke taken gewerkt is, aan de hand van materiaal laten zien hoe dat is gegaan, en door reflecties daarop duidelijk maken waar zij of hij eventuele leervragen ziet. Gaat het erom te volgen waar deelnemers waar welke taken uitvoeren, dan zal de nadruk liggen op overzichten. Gaat het erom te beoordelen welk niveau ze hebben bereikt bij het uitvoeren van taken, dan zal de nadruk liggen op het materiaal in het portfolio. Gaat het er tenslotte om de deelnemer te begleiden bij zijn of haar leerproces, dan zijn de reflecties van de deelnemer van groot belang.

Het begrip portfolio verwijst echter niet naar één instrument, maar naar een breed scala aan instrumenten die verschillen met de doelen van de opleiding waarbinnen ze gebruikt worden. Verwarring is vaak het gevolg: het ene portfolio is het andere niet! Er is geen standaard voor het werken met portfolio's en positieve of negatieve ervaringen van de ene opleiding hebben zeker niet automatisch voorspellende waarde voor anderen.